سفر به دنیای گیتارهای عجیب: از جیپسی جز تا گیتار ۱۲ سیمی

خانواده گیتار بزرگ‌تر از چیزی است که فکر می‌کنید

وقتی می‌گوییم «گیتار»، اغلب یک شکل مشخص در ذهن می‌آید: بدنه‌ی هشت‌شکل، شش سیم، یک سوراخ صدا. اما در گوشه‌وکنار دنیا، نوازنده‌ها برای رسیدن به صداهای متفاوت، این ساز را طوری تغییر داده‌اند که گاهی به‌سختی می‌شود باور کرد از یک خانواده‌اند. بیایید با چند تا از جالب‌ترین‌هایشان آشنا شویم.

گیتار جیپسی جز (Gypsy Jazz Guitar)

این گیتار که به آن گیتار سلمر هم می‌گویند، صدایی برنده و فلزی و پرانرژی دارد که در دستان نوازنده‌ی افسانه‌ای جانگو راینهارت به یکی از نمادهای موسیقی جز اروپایی تبدیل شد. بدنه‌ای باریک و سوراخ صدای بیضی یا D-شکل دارد که به آن اجازه می‌دهد بدون آمپلی‌فایر هم در جمع نوازندگان دیگر شنیده شود؛ درست همان چیزی که برای نواختن دور آتش در کمپ‌های کولی‌های اروپا لازم بود.

گیتار ۱۲ سیمی

این یکی به‌جای شش سیم، دوازده سیم دارد که در شش جفت کنار هم کوک می‌شوند. هر ضربه‌ی مضراب، صدایی پر و درخشان و تقریباً «کر» تولید می‌کند، طوری که انگار دو گیتار همزمان می‌نوازند. نواختنش کمی قدرت بیشتری در دست چپ می‌خواهد چون باید هم‌زمان دو سیم را فشار دهید، اما برای آهنگ‌های فولک و آکوستیک بزرگ، صدایی می‌سازد که هیچ گیتار معمولی نمی‌تواند تقلید کند.

گیتار رزوناتور (دوبرو)

به‌جای صفحه‌ی چوبی معمولی، یک یا چند صفحه‌ی فلزی مخروطی داخل بدنه دارد که مثل بلندگوی مکانیکی عمل می‌کند. این ساز محصول دوران قبل از آمپلی‌فایر است؛ نوازنده‌ها به دنبال راهی برای بلندتر شدن صدای گیتار در گروه‌های بزرگ بودند. صدای فلزی و گریان آن، امضای موسیقی بلوز و کانتری آمریکایی است.

گیتار فلامنکو

از دور شبیه گیتار کلاسیک است، اما سبک‌تر و با صفحه‌ی نازک‌تر ساخته می‌شود تا صدای تیزتر و «تیک‌تیکی‌تر» تولید کند که برای هم‌راهی با رقص فلامنکو و تکنیک‌های ضربه‌ای مثل golpe لازم است. اغلب یک صفحه‌ی محافظ پلاستیکی هم روی بدنه دارد، دقیقاً همان جایی که نوازنده با انگشت به بدنه ضربه می‌زند.

گیتار هارپ (هارپ گیتار)

شاید عجیب‌ترین عضو این خانواده باشد. علاوه بر دسته‌ی معمولی شش‌سیم، یک یا چند سیم اضافه‌ی باز (بدون پرده) هم دارد که مثل یک چنگ کوچک کنار گیتار نشسته‌اند. نوازنده هم‌زمان که آکورد می‌زند، می‌تواند با شست دست راست آن سیم‌های اضافه را هم بنوازد و یک خط باس یا ملودی مستقل بسازد.

چرا شناختن این‌ها به شما کمک می‌کند؟

شنیدن این تنوع نشان می‌دهد که گیتار یک ساز «بسته» نیست؛ صدها سال است که نوازنده‌ها آن را برای رسیدن به صدای دلخواهشان دوباره و دوباره

بازطراحی کرده‌اند. شاید همین امروز گیتار کلاسیک یا آکوستیک شما اولین قدم به سمت یکی از همین دنیاهای عجیب باشد.